Από το τραύμα στη διαταραχή μετατραυματικού στρες

26. Ιούλιος 2022

Πάνω από το ένα τρίτο των Γερμανών αναφέρουν ότι έχουν βιώσει ένα τραυματικό γεγονός τουλάχιστον μία φορά. Στις ΗΠΑ ξεπερνά το μισό και σε εμπόλεμες περιοχές φτάνει το 100%. Τα στοιχεία αυτά καθιστούν σαφές πόσοι άνθρωποι χρειάστηκε να βιώσουν όχι μόνο γεγονότα με σωματικές, αλλά κυρίως βαθιές ψυχολογικές βλάβες. Συχνά οι πληγέντες καταφέρνουν να επεξεργαστούν και να αντιμετωπίσουν αυτά που βίωσαν μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά μερικές φορές δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι για αυτό και οι εμπειρίες βαραίνουν πολύ – τότε αναπτύσσεται η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD)

Πότε μιλάμε για τραύμα;

Το τραύμα περιγράφει μια εμπειρία που έχει τέτοια απειλητική και καταστροφική διάσταση που υπερβαίνει την ικανότητα του ατόμου να την αντιμετωπίσει. Παραδείγματα τέτοιων τραυμάτων είναι:

  • Σοβαρά ατυχήματα
  • Φυσικές καταστροφές
  • Σεξουαλική, σωματική ή συναισθηματική κακοποίηση
  • Πράξεις βίας
  • Πόλεμος, φυλάκιση, τρομοκρατικές επιθέσεις
  • Ξαφνικός θάνατος αγαπημένου προσώπου
  • Απειλητικές για τη ζωή ασθένειες

Γίνεται διάκριση μεταξύ τραυμάτων μικρής διάρκειας και τραυμάτων μεγαλύτερης διάρκειας ή επαναλαμβανόμενων τραυμάτων, καθώς και αν το τραύμα συμβαίνει “τυχαία” ή προκλήθηκε σκόπιμα από ανθρώπινη δύναμη. Οι πληγέντες βιώνουν μεγάλο φόβο και τρόμο, σε συνδυασμό με αδυναμία και κλονισμό της αυτοεικόνας και της άποψης που έχουν για τον κόσμο. Αμέσως μετά, σχεδόν όλοι οι άνθρωποι βιώνουν αγχωτικές αναμνήσεις, αισθήματα ενοχής ή κύκλους σκέψεων για το πώς θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί η κατάσταση. Ιδιαίτερα τα τραύματα που προκλήθηκαν σκόπιμα από ανθρώπους ή που διήρκεσαν περισσότερο και επαναλήφθηκαν συχνά έχουν σοβαρότερες συνέπειες. Δεν είναι ασυνήθιστο να εμφανίζονται διαδικασίες προσαρμογής, κατά τις οποίες οι πληγέντες προσπαθούν να κάνουν τις εμπειρίες πιο υποφερτές σε νοητικό, συναισθηματικό ή συμπεριφορικό επίπεδο. Εάν η σοβαρή τραυματοποίηση έχει ήδη συμβεί στην παιδική ή εφηβική ηλικία, ολόκληρη η ανάπτυξη μπορεί να υποστεί μόνιμη βλάβη

Μοιάζει το τραύμα με τη μετατραυματική διαταραχή;

Όσο άσχημο κι αν είναι το τραύμα, ευτυχώς δεν αναπτύσσουν όλοι οι άνθρωποι διαταραχή μετατραυματικού στρες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αυξημένη νευρικότητα και η αποφυγή καταστάσεων που σχετίζονται με την εμπειρία μειώνονται εντός ημερών ή εβδομάδων. Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες κινδύνου και προστατευτικοί παράγοντες που επηρεάζουν την αντιμετώπιση. Η ηλικία, για παράδειγμα, είναι ένας τέτοιος παράγοντας κινδύνου και τα παιδιά, οι έφηβοι και οι ηλικιωμένοι έχουν λιγότερους πόρους αντιμετώπισης. Το προηγούμενο τραύμα, οι αγχωτικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας και οι ψυχικές ασθένειες, καθώς και η μετατραυματική έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης, μπορούν επίσης να προωθήσουν την ανάπτυξη της PTSD. Ομοίως, ορισμένες επαγγελματικές ομάδες, όπως οι αστυνομικοί, οι στρατιώτες ή οι τραυματιοφορείς, έχουν αυξημένο κίνδυνο τραύματος επειδή πρέπει να αντιμετωπίζουν συχνότερα στρεσογόνα γεγονότα. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να έχει προστατευτικό αποτέλεσμα εάν τα θιγόμενα άτομα έχουν βιώσει ένα βαθμό ενεργητικότητας κατά τη διάρκεια του τραύματος και έχουν τη δυνατότητα να μιλήσουν γι’ αυτό μετά την εμπειρία

Σημαντικό: Υπολογίζεται ότι το δέκα έως είκοσι τοις εκατό των ατόμων που έχουν υποστεί τραύμα αναπτύσσουν PTSD. Η μεγαλύτερη πιθανότητα είναι μεταξύ των θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης, άλλων βίαιων εγκλημάτων, τροχαίων ατυχημάτων με σωματικές βλάβες και απειλητικών για τη ζωή ασθενειών.

Έτσι εκδηλώνεται η διαταραχή μετατραυματικού στρες

Τα συμπτώματα της μετατραυματικής διαταραχής δεν εμφανίζονται συνήθως αμέσως μετά από μια τραυματική εμπειρία. Συνήθως αναπτύσσονται περαιτέρω μετά την πρώτη οξεία αντίδραση στρες, εκδηλώνονται και συχνά εμφανίζονται μήνες έως χρόνια αργότερα. Τα ακόλουθα χαρακτηριστικά μιλούν τελικά για μια διαταραχή μετατραυματικού στρες:

  • Ξαναβιώνοντας το
  • Αποφυγή
  • Αρνητικές γνώσεις και διάθεση
  • Υπερδιέγερση

Ακούσια επανεμφάνιση του τραύματος

Οι αυθόρμητες αναμνήσεις ή οι εφιάλτες της τραυματικής εμπειρίας μπορεί να κατακλύσουν τους πληγέντες και να βιώνονται ως ανεξέλεγκτες. Ενώ για μερικούς ανθρώπους μόνο κλάσματα των αναμνήσεων έρχονται στην επιφάνεια, άλλοι βιώνουν τις λεγόμενες αναδρομές – μια επιστροφή στην εμπειρία που μοιάζει με παραισθήσεις. Δεν είναι ασυνήθιστο οι άνθρωποι να αντιδρούν στα βασικά ερεθίσματα του τραύματος, όπως ο καπνός στην περίπτωση των θυμάτων πυρκαγιάς ή οι κραυγές στην περίπτωση των μαρτύρων ατυχημάτων, με σωματικά ερεθίσματα όπως δύσπνοια, ταχυκαρδία ή εφίδρωση

Αποφυγή σκανδάλων

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι πάσχοντες αποφεύγουν ορισμένες αναμνήσεις, καταστάσεις ή ανθρώπους που τους θυμίζουν την εμπειρία. Η αποφυγή μπορεί να είναι συνειδητή ή ασυνείδητη. Όσοι έχουν εμπλακεί σε τροχαίο ατύχημα, για παράδειγμα, συχνά αποφεύγουν τα μέσα μαζικής μεταφοράς ή την οδήγηση, και τα θύματα βίας συχνά δεν βγαίνουν πλέον από το σπίτι τους χωρίς συνοδεία

Αρνητικές αλλαγές στις γνώσεις και τη διάθεση

Η χαρά της ζωής συχνά υποβαθμίζεται μαζικά από το PTSD. Οι πάσχοντες συχνά χάνουν το ενδιαφέρον τους για οποιαδήποτε δραστηριότητα και αποσύρονται από την κοινωνική ζωή. Σταματούν να κάνουν ενεργά σχέδια για το μέλλον και διατηρούν υπερβολικές αρνητικές πεποιθήσεις ή προσδοκίες. Πολλοί πάσχοντες είτε δεν μπορούν να νιώσουν τίποτα είτε έχουν έντονα αρνητικά συναισθήματα όπως θυμό, θλίψη ή μοναξιά

Υπερδιέγερση

Τα άτομα που πάσχουν από PTSD έχουν αυξημένη αντίληψη των τρεχουσών απειλών και της έντασης, γεγονός που όχι σπάνια οδηγεί σε εκρήξεις θυμού, προβλήματα συγκέντρωσης ή αυξημένη εγρήγορση. Ακόμα και η ανάγνωση ενός βιβλίου ή η παρακολούθηση μιας ταινίας μπορεί να γίνει αδύνατη, επειδή η διάρκεια της προσοχής μειώνεται. Η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά και οι διαταραχές του ύπνου είναι επίσης συχνές συνέπειες

Βασικά, τα συμπτώματα της διαταραχής μετατραυματικού στρες ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό και μπορεί γρήγορα να μοιάζουν με καταστάσεις όπως η κατάθλιψη ή οι αγχώδεις διαταραχές. Επομένως, είναι σημαντικό να αποκλειστούν πρώτα αυτές οι κλινικές εικόνες

Παρέκβαση: Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;

Οι επιστήμονες συνεχίζουν να ερευνούν τις διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια της PTSD. Οι τρέχουσες μελέτες υποθέτουν ότι ο εγκέφαλος αποθηκεύει λανθασμένα τις τραυματικές εμπειρίες και ότι αυτό εμποδίζει την επιτυχή επεξεργασία. Για το σκοπό αυτό, οι περιοχές που είναι υπεύθυνες για την επεξεργασία των συναισθημάτων πιθανώς μειώνονται και η συγκέντρωση ορισμένων νευροδιαβιβαστών μεταβάλλεται. Κατά συνέπεια, ο λεγόμενος άξονας του στρες (άξονας υποθαλάμου-υπόφυσης) ρυθμίζεται λανθασμένα. Όσοι πάσχουν από PTSD υποφέρουν έτσι από μια συνεχή αντίδραση του οργανισμού στο στρες. Επιπλέον, υπάρχει ένας αριθμός ευρημάτων που αφορούν το αυτόνομο νευρικό σύστημα και υποδηλώνουν μια ανισορροπία του ενεργοποιητικού (συμπαθητικού) και του χαλαρωτικού (παρασυμπαθητικού) τμήματος

Αποτελεσματικές μέθοδοι θεραπείας

Εάν η διαταραχή μετατραυματικού στρες έχει αναπτυχθεί από ένα τραύμα, είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί έγκαιρα και με επαγγελματική υποστήριξη. Όσο περισσότερο παραμένει χωρίς θεραπεία η μετατραυματική διαταραχή μετατραυματικού στρες, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να οδηγήσει σε σοβαρό άγχος στο ιδιωτικό και επαγγελματικό περιβάλλον. Οι ακόλουθες ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές:

Γνωστική συμπεριφορική θεραπεία: Ο στόχος εδώ είναι να αφήσουμε το τραύμα να γίνει μέρος της φυσιολογικής μνήμης και να αποκτήσουμε απόσταση από αυτό. Εδώ, οι αγχωτικές αναμνήσεις επανεξετάζονται και στη συνέχεια επανεπεξεργάζονται. Οι ασθενείς μαθαίνουν στρατηγικές για να αντιμετωπίσουν τις δυσάρεστες σκέψεις και τα συναισθήματά τους και να αποκαταστήσουν την ποιότητα της ζωής τους

Απευαισθητοποίηση και επανεπεξεργασία της κίνησης των ματιών (EMDR): Το EMDR στοχεύει στις νευρικές οδούς του εγκεφάλου. Ο ασθενής καθοδηγείται από τον θεραπευτή να κάνει σπασμωδικές οριζόντιες οφθαλμικές κινήσεις ενώ θυμάται την τραυματική εμπειρία. Η αμφίπλευρη διέγερση ενεργοποιεί και συγχρονίζει και τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου σε σχέση με ένα τραυματικό γεγονός. Θεωρείται ότι οι τραυματικές εμπειρίες ενσωματώνονται σε ατελώς ολοκληρωμένα δίκτυα μνήμης

Θεραπεία παρατεταμένης έκθεσης (PE): Και εδώ, ο ασθενής πρέπει να ξαναμπεί στην τραυματική κατάσταση και να ξαναζήσει το τραύμα με όλα τα αρνητικά συναισθήματα. Κατά τη διαδικασία αυτή, η θεραπευτική συζήτηση καταγράφεται και οι ασθενείς έχουν ως αποστολή να ακούν την ηχογράφηση ξανά όσο το δυνατόν συχνότερα. Ο στόχος είναι να μειωθούν οι αρχικά έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις και έτσι να μειωθούν τα συμπτώματα του PTSD

Αφηγηματική θεραπεία έκθεσης (NET): Αυτή η μορφή θεραπείας επικεντρώνεται σε ολόκληρη την ιστορία της ζωής του ασθενούς. Τα ανεπεξέργαστα τραύματα αντιμετωπίζονται κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας με φανταστική έκθεση. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί μια συνήθεια στις αντιδράσεις φόβου και να ενσωματωθούν τα τραύματα στην ιστορία της ζωής του ατόμου

Υπάρχουν επίσης πολλές άλλες μέθοδοι θεραπείας για τη διαταραχή μετατραυματικού στρες, γεγονός που καταδεικνύει το ευρύ φάσμα δράσεων και, συνεπώς, τη ρεαλιστική πιθανότητα ανάκαμψης. Επιπλέον, η θεραπεία μπορεί να συμπληρωθεί με εργοθεραπεία, καλλιτεχνική θεραπεία, μουσικοθεραπεία και θεραπεία σώματος και κίνησης.

Κατηγορίες: Τραύμα

Verena Klein
Autor:in Verena Klein
"Die LIMES Schlosskliniken haben sich auf die Behandlung von psychischen und psychosomatischen Erkrankungen spezialisiert. Mit Hilfe des Blogs möchten wir als Klinikgruppe die verschiedenen psychischen Erkrankungen näher beleuchten und verschiedene Therapien sowie aktuelle Themen vorstellen."

Μοιραστείτε το